Financiële situatie gemeente Montfoort

Het was een mooi moment in januari 2019, toen de gemeente Montfoort succesvol de ambtelijke samenwerking met IJsselstein had afgesloten. Klaar om weer als zelfstandige gemeente aan de slag te gaan en orde op zaken te stellen. Afspraken en toezeggingen nakomen en zaken afronden waar geen voortgang meer in zat. 

Slepende dossiers
Financieel werd de balans opgemaakt. Met IJsselstein waren de kosten eerlijk verdeeld, dankzij de bemoeienis van een onafhankelijk externe mediator. Hoewel de cijfers er afhankelijk goed uitzagen, bleken er toch de nodige adders onder het gras te zitten: zo was er geen reserve gevormd voor de verouderde ICT systemen van de gemeente en moest er extra geïnvesteerd worden om de organisatie weer op sterkte te krijgen. Ook waren er tegenvallers zoals de kosten van digitalisering van bouwdossiers en hoge advocaat- en proceskosten voor een aantal al jaren slepende handhavingsdossiers. 


Gemeentefomds en opschalingskorting
Voor het uitvoeren van haar taken krijgen gemeenten geld uit Den Haag, uit het Gemeentefonds. Kleine gemeenten zoals Montfoort krijgen echter steeds minder door de zogenaamde opschalingskorting. Waar gaat dit om? Het idee was dat in de toekomst alleen nog maar gemeenten met meer dan 100.000 inwoners bestaan. Veel gemeenten zouden dan moeten fuseren, opschalen. Die onzalige plannen waren al heel snel van de baan, omdat er geen enkel draagvlak voor was, maar de opschalingskorting bleef bestaan. Als gevolg van de vele weerstand heeft het Rijk in augustus 2020 besloten om de opschalingskorting voor 2020 en 2021 te bevriezen. Desondanks heeft de gemeente Montfoort veel minder uit het Gemeentefonds ontvangen. Ook is de opschalingskorting nog niet afgeschaft. 

Financieel zwaar weer
De gemeente Montfoort heeft er, evenals alle andere gemeenten, de afgelopen jaren een extra hoeveelheid taken bijgekregen. Altijd zonder extra budget, maar juist vaak met een forse budgetkorting zoals bij de Wmo, de Jeugdwet en de Participatiewet. Ook de Corona-uitbraak betekent extra uitgaven voor de gemeente waar vooralsnog geen vergoeding tegenover staat.

Door al deze ontwikkelingen is de gemeente Montfoort in financieel zwaar weer terecht gekomen. De  gemeenteraad heeft in het voorjaar van 2020  besloten om een raad brede werkgroep in te stellen om de continuïteit en het voortbestaan van de gemeente Montfoort - zo staat in de opdracht - te waarborgen. Dit door voorstellen voor bezuinigingen en mogelijkheden tot het genereren van extra inkomsten uit te werken.

Meerjarig sluitende begroting niet realistisch
De belangrijkste conclusies van de werkgroep waren dat een meerjarig sluitende begroting niet realistisch is en dat de gemeente moet werken aan besparingen die er voor zorgen dat de Algemene Reserve (de spaarpot van de gemeente) minder snel daalt. Daarnaast moeten de gemeentelijke voorzieningen zo min mogelijk worden aangetast.  
Progressief Akkoord kan zich vinden in deze conclusies en vindt dat we niet de weg moeten ingaan zoals andere gemeenten (heel veel bezuinigen) want als een voorziening eenmaal is wegbezuinigd, dan blijft die weg. 

Vergroting Algemene Reserve
Het college van burgemeester en wethouders heeft inmiddels een aantal voorstellen van de werkgroep opgepakt. Zo wordt er gekeken naar de mogelijkheden om efficiënter te werken in het sociaal domein. Er wordt ook gewerkt aan een vastgoednota waarbij bijvoorbeeld de vraag aan de orde komt wat te doen met de monumentale gemeentelijke panden. Verkoop hiervan kan zorgen voor een vergroting van de Algemene Reserve en de zorgen wegnemen die horen bij de rol als verhuurder van deze panden. 


Preventief toezicht van de Provincie
Omdat de gemeente Montfoort voor de jaren 2021-2024 geen structureel en reëel sluitende begroting kon vaststellen, kon het niet aan de wettelijke eisen voldoen. De gemeente is daarom onder preventief toezicht van de Provincie Utrecht gesteld. Het doel van preventief toezicht is om te voorkomen dat de problematiek verergert. Daarbij wordt wel voorkomen dat de gemeente ‘op slot’ wordt gezet met andere woorden de gemeente blijft ruimte houden om de opgaven waar ze voor staat uit te voeren.

Herstelplan
De gemeenteraad heeft nu de opdracht om voor de zomer van 2021 een herstelplan op te stellen. In de tussentijd is de hoop gevestigd op Den Haag. In maart as. zijn er Tweede kamer verkiezingen en zal er een nieuwe regering worden gevormd. Hopelijk komen de potentiële regeringspartijen tot het besef dat gemeenten – ook  kleine gemeenten zoals Montfoort - voldoende geld moeten krijgen om goede keuzes te kunnen maken.