Varkenshouderij Cattenbroek: rechter zet streep door megauitbreiding

De uitspraak van de rechtbank over de varkenshouderij aan de Cattenbroekerdijk is meer dan een juridische tik op de vingers. Het is een duidelijk signaal dat zorgvuldigheid, natuurregels en inspraak geen vrijblijvende stappen zijn—zeker niet bij plannen met grote impact op leefomgeving, dierenwelzijn en stikstof. De omgevingsvergunning die de weg moest vrijmaken voor uitbreiding richting 18.000 varkens is vernietigd. 

Waarom de vergunning sneuvelde
Volgens de rechtbank bevatte het besluit van de gemeente Montfoort fundamentele gebreken. De onderbouwing schoot tekort en essentiële onderdelen ontbraken. In het dossier gaat het onder meer om:

• een onvoldoende onderbouwde stikstofparagraaf
• het ontbreken van een volledige milieueffectrapportage (MER)
• het overslaan of onvoldoende borgen van verplichte inspraak
• en het niet uitvoeren van een verplicht archeologisch onderzoek 

De rechtbank was daarbij helder: de fouten zijn zó wezenlijk dat herstel “via een bestuurlijke lus” niet passend is. Met andere woorden: dit was niet even bijschaven, maar terug naar de tekentafel. 

“Intern salderen” als discussiepunt
Een belangrijk element in dit soort dossiers is het beroep op intern salderen: de redenering dat extra uitstoot op papier binnen het bedrijf kan worden gecompenseerd. De rechtbank sluit hier aan bij de lijn dat dit niet zomaar kan, zeker niet bij uitbreidingen van deze omvang. Voor dit soort plannen is een passende beoordeling nodig—en die ontbrak. 

Provincie Utrecht weigert natuurvergunning voor 18.000 varkens
Alsof het oordeel van de rechtbank nog niet duidelijk genoeg was, heeft ook de provincie Utrecht de natuurvergunning voor 18.000 varkens geweigerd. Daarmee blijft volgens de stukken alleen een scenario tot maximaal 6.000 varkens overeind. De “varkensflat”-variant is daarmee in de praktijk van tafel. 

Een patroon dat vragen oproept: steeds een stap verder
Los van de juridische uitspraak is er nóg iets dat in de samenleving wringt: het beeld dat de ondernemer de gemeente stap voor stap meeneemt in besluiten die later een heel andere uitwerking krijgen.

Zo is beschreven dat:

• na realisatie van de stal in 2022 een uitbreiding van het bouwvlak is gevraagd, omdat er “nog een mestsilo nodig zou zijn” voor het aantal dieren. Omdat binnen het bestaande bouwvlak geen legale ruimte meer was, is vergroting gehonoreerd. 
• later blijkt dat mestopslag al onder de eerder gerealiseerde stal aanwezig is. Het extra bouwrecht lijkt daardoor niet nodig voor de silo, maar wordt vervolgens wél benut om de stal verder uit te breiden. 

Als dit klopt, dan gaat het niet alleen om papier en procedures, maar ook om vertrouwen: besluiten die bedoeld zijn voor één doel, mogen niet stilzwijgend veranderen in een hefboom voor schaalvergroting.

Wat nu van de gemeente gevraagd wordt
De rechtbank heeft het college opgedragen een nieuw besluit te nemen. Vanuit omwonenden en de Werkgroep Behoud Lopikerwaard (WBL) klinkt de oproep om nu te doen wat eerder onvoldoende is gebeurd: op basis van de feiten en de nieuwe juridische werkelijkheid een zorgvuldig en stevig besluit nemen. 

Voor Montfoort is dit een belangrijk moment. Niet om “tegen” een sector te zijn, maar om duidelijk te maken dat:

• regels gelden voor iedereen,
• natuur- en omgevingsbelangen serieus worden gewogen,
• en dat slimme routekaartjes niet zwaarder wegen dan rechtszekerheid en draagvlak.

Niet tegen boeren, wél voor eerlijk spel
Dit dossier gaat niet over “de boer” als karikatuur. In de Lopikerwaard werken veel agrariërs met hart voor landschap en omgeving. Die verdienen perspectief en waardering.

Maar schaalvergroting die leunt op rekbare interpretaties, onvolledige onderbouwingen en besluiten die achteraf anders worden ingezet, ondergraaft het vertrouwen—bij omwonenden én bij overheden. De uitspraak laat zien dat wegkijken niet helpt: uiteindelijk haalt de rechter het bouwwerk alsnog onderuit.

De kern is simpel: wie ruimte vraagt, moet ook open kaart spelen. En wie bestuurt, moet durven begrenzen—juist als het ingewikkeld wordt.